Кичик бизнес субъектларини кредитлаш
Кичик бизнес субъектларини ҳамда деҳқон ва фермер хўжаликларини молиявий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш Пахта Банк фаолиятининг асосий йўналишларидан бири ҳисобланади. Айни пайтда, банк томонидан қуйидаги мақсадларга кредитлар ажратилади:
- Деҳқон ва фермер хўжаликларини ривожлантириш ва кенгайтириш, жумладан, қишлоқ хўжалик техникалари, қишлоқ хўжалиги учун зарур бўлган ёрдамчи ашёлар, уруғлик ва кўчатлар, ўғит ва ёқилғи материалларини харид қилиш учун;
- Айланма маблағларни тўлдириш учун;
- Экспортга қаратилган ва импорт ўрнини босувчи ишлаб чиқаришни ташкил этиш, асосан қишлоқ хўжалик маҳсулотларини ишлаб чиқариш ва қайта ишлаш учун;
- Халқ бадиий ҳунармандчилиги ва амалий санъати буюмларини ва қурилиш материалларини ишлаб чиқаришни ривожлантириш учун;
- Ҳунармандчиликни ривожлантириш, шу меҳнати (касаначилик)ни ташкил қилиш учун;
- Аҳолига маиший хизмат кўрсатишни ривожлантириш учун;
- Соғлиқни сақлашни ривожлантириш учун;
- Сайёҳлик (туризм) соҳасини ривожлантириш учун;
- Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонунчилиги билан таъқиқланмаган халқ истеъмоли молларини ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш соҳаси билан боғлиқ тадбиркорлик фаолиятининг бошқа турлари.
Юқоридаги мақсадларга ажратиладиган кредитларнинг фоиз ставкалари молиялаштириш манбаларига боғлиқ бўлиб, асосан имтиёзли фоиз ставкаларидир. Шунингдек, Пахта Банк томонидан кичик бизнес субъектлари, деҳқон ва фермер хўжаликларига юқорида таъкидланган мақсадларга микрокредитлар ҳам ажратилади.
Микрокредитлар бу:
- Банкнинг ўз маблағлари ҳисобидан юридик шахс мақомини олмасдан фаолият кўрсатаётган хўжаликларга энг кам иш ҳақининг 500 (беш юз) баравари миқдорида ҳамда юридик шахс мақомини олиб фаолият кўрсатаётган хўжаликларга энг кам иш ҳақининг 1000 (минг) баравари миқдоридан ошмайдиган миллий валютада Марказий банкнинг қайта молиялаштириш ставкаси асосида ажратиладиган кредитлар;
- Бюджетдан ташқари жамҳарма маблағларига ҳисобидан юридик шахс мақомини олмасдан фаолият кўрсатаётган тадбиркорлик субъектларига энг кам иш ҳақининг 200 (икки юз) баравари миқдорида ҳамда юридик шахс мақомини олиб фаолият кўрсатаётган тадбиркорлик субъектларига энг кам иш ҳақининг 1000 (минг) бараваригача ажратиладиган кредитлар;
- Европа тикланиш ва тараққиёт банки кредит линияси ҳисобидан энг кам иш ҳақининг 1000 (минг) баравари миқдорида миллий валютада ёки АҚШ доллари эквивалентида нақд пул шаклида ҳамда пул ўтказиш йўли билан ажратиладиган кредитлар;
- Осиё тараққиёт банки кредит линияси ҳисобидан миллий валютада 10,0 млн. сўмгача пул ўтказиш йўли билан ажратиладиган кредитлар;
- Шахсий ёрдамчи ва дехқон хўжаликларига чорвачиликни ривожлантириш мақсадида банкнинг ўз маблағлари ва "Иш билан таъминлашга кўмаклашиши давлат жамғармаси " маблағлари ҳисобидан энг кам иш ҳақининг 80 бараваригача ажратиладиган кредитлар.
Ушбу микрокредитлар айланма маблағларни тўлдириш хом - ашё сотиб олиш учун 1 йилгача, ишлаб чиқаришни ривожлантириш учун 3 йилгача ажратилади.
Кичик бизнес субъектларини ҳамда деҳқон ва фермер хўжаликларига кредит беришда банк томонидан кредитлаш жараёни қулай ва соддалаштирилган ҳолда амалга оширилади.
Кредитларни расмийлаштириш тартиблари қуйидагича: Кредит олиш учун юридик шахс мақомини олмасдан фаолият кўрсатаётган якка тартибдаги тадбиркорлар ва деҳқон хўжаликлари томонидан банкка қуйидаги ҳужжатлар тақдим этилади:
- Мижознинг сўралаётган микрокредит миқдори кўрсатилган кредит аризаси;
- Кредитни қайси мақсадга ишлатилиши кўрсатилган бизнес режа;
- Кредитни қайтарилмай қолиш хавфини олдини олиш мақсадида бирон бир таъминот тури.
Юридик шахс мақомини олиб фаолият кўрсатаётган фермерлик хўжаликлари ва кичик бизнеснинг бошқа субъектлари томонидан банкка қуйидаги ҳужжатлар тақдим этилади: - Кредит олиш учун кредит буюртмаси;
- Пул оқими таҳлили мажбурий тарзда кўрсатилган бизнес режа;
- Охирги ҳисобот санасига Давлат солиқ хизматининг маҳаллий (туман) идораси томонидан тасдиқланган бухгалтерлик баланси;
- Кредитни қайтарилмай қолиш хавфини олдини олиш мақсадида бирор бир таъминот тури.
Олинган кредитни қайтармаслик хатарини олдини олиш мақсадида қарз олувчи тез ва эркин сотилиш талабларига жавоб берадиган таъминотга эга бўлиши керак. Қарз олувчи банкка қуйидаги таъминот турларининг бирини тақдим этиш ҳуқуқига эга.: - Мулк ёки қимматли қоғозлар гарови;
- Банк ёки суғурта ташкилоти кафолати;
- Суғурта компаниясининг қарз олувчининг кредитини қайтара олмаслик хатарини суғурта қилингани тўғрисидаги суғурта полиси.
Банк ўзлари билан доимий алоқага эга бўлган, банк ҳисоб рақамларида мунтазам пул оқими мавжуд, яхши обрў ва кредит тарихига эга қарз олувчиларга таъминотни талаб қилмай, балки (ишончли) микрокредит бериш ҳуқуқига эгадир.