Пахта Банк томонидан хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятини ўрта ва узоқ муддатли  кредитлашни ташкил этиш
ҚОИДАЛАРИ
                         Умумий   асос
   Ўрта ва узоқ муддатли кредитлар – бу, қурилиш, қайта қуриш, ишлаб чиқариш ва ижтимоий йўналиш объектларини техник қайта жихозлаш, техника, технология хамда ускуналар  сотиб олиш, асосий подани шакллантириш, кўп йиллик экинлар харажатлари билан боғлиқ капитал қўйилмаларни молиялаштириш хамда бошқа инвестиция маўсадларига мўлжалланган кредитлардир.
    Ўрта муддатли кредит - бу бир йилдан  зиёд  бўлган ва 5 йилгача муддатга бериладиган ссудадир, узоқ муддатли кредит - бу 5 йилдан зиёд, аммо қопланиш муддатидан зиёд бўлмаган муддатга бериладиган ссудадир.
    Ўрта ва узоқ муддатли кредитлар, мулкчилик шаклидан қатьий назар, қонунчиликда кўзда тутилган тартибда рўйхатга олинган юридик ва  жисмоний шахслар бўлмиш хўжалик субъектларига берилади.
    Кредитланаётган объект қийматининг 25 фоизи миқдорида ўз ёки бошқа маблағлар манбалари ҳисобига молиялаштириш манбалари билан таъминланган кредит объектлари кредитлашга тавсия этилади.
     Кредитланаётган хўжалик субъектларига объектлар қурилиши учун тугалланмаган ишлаб чиқаришида ишга тушириш муддатлари ўтказиб юборилган ўхшаш кредитланаётган объектлар ва илгари берилган ссудалар бўйича муддати ўтган қарздорликлар йўқ бўлган холатдагина кредитлар берилиши мумкин.    
     Ўрта ва узоқ муддатли кредитлар қайтимининг асосий таъминот турлари бўлиб қуйидагилар хисобланади:
 а)хукумат кафолатлари;
 б)ўиймати берилаётган кредит қийматининг 125 фоизидан кам бўлмаган мулк гарови;
 в)банклар, бошқа кредит ташкилотлари ва суғурта компанияларнинг кафолати;
 г)қимматли қоғозлар;
д)банкда депозити мавжуд бўлган учинчи шахслар кафиллиги ва кредитдан фойдаланиш муддатига мазкур депозитларни музлатилганлиги тўғрисида банк кафолати;
 е)қарз олувчининг кредитни сўндира олмаслик хатари ўонунга мувофиқ фаолият кўрсатаётган суғурта компаниясининг тасдиқланган суғурта полиси (гувохномаси) билан суғуртаси. 
      Кредит хисобига техника, технологик ва бошқа ускуналар сотиб олинганда банк ихтиёрига кўра улар ўз қийматининг 80 фоизигача  миқдорида мазкур кредитнинг таъминоти бўлиб хизмат қилиши мумкин.
                      Кредитларни расмийлаштириш тартиби.
        Кредитни расмийлаштириш жараёни ўз ичига қуйидагиларни олади:
 а)кредит олишга кредит буюртмасини кўриб чиўиш ва бўлғуси қарз олувчини унинг хуқуқий мақомини аниқлаш мақсадида ўрганиб чиқиш. Кредит буюртмасида қуйидагилар кўрсатилади:
 1)қарз олувчининг хуқуқий мақоми тўғрисидаги асосий маълумотлар (ташкилий-хуқуқий шакли, таъсисчилари, Устав бўйича асосий фаолият тури ва шу кабилар);
 2)сўралаётган кредит хажми, ссудани қандай мақсадларга йўналтирилиши ва лойиханинг мақсади;
 3)кредитнинг муддати;
 4)сўралаётган кредит ҳажмининг актив суммасига бўлган  нисбати;
 5)кредитланаётган объектнинг қопланиш муддати;
 6)кредитни бериш ва сўндириш хамда унга хисобланган фоизларни қайтариш муддатлари;
 7)кредит таъминотига қўйиладиган қимматликлар тўғрисида мағлумот, агарда кредит қимматликлар гарови устидан берилаётган бўлса;
 8)қарз маблағлари тўғрисида маълумот;
 9)бошқа банкларда очилган хисобварағлар тўғрисида маълумот;
 10)бошқа корхоналар капиталларидаги иштироки хақида маълумот;
 б)қарз олувчи молиявий холатининг тахлили ва кредит лаёқатлилигини бахолаш;
 в)қарз олувчининг пул оқими;
 г)кредитланаётган лойиханинг комплекс экспертизаси;
 д)кредит шартномасини расмийлаштириш ва тузиш.
         Кредит буюртмасини кўриб чиқиш муддати 3 банк иш куни.
     Агарда кредитлаш объекти бўлиб қурилиш, ишлаб чиқаришга мўлжалланган объектларни қайта қуриш ва уларни техник жихатдан қайта қуроллаш хисобланса, кредитланаётган лойиха  молиявий холатининг тахлили, кредитга лаёқатлилигини бахолаш хамда ушбу лойиха комплекс экспертизасини ўтказиш учун қарз олувчи банкка қуйидагиларни тақдим этиши лозим: 
 а)таъсис этиш хужжатлари;
 б)лойиханинг ўрнатилган тартибда тасдиқланган техник-иқтисодий асосланиши ва лойиха-смета хужжатлари;
 в)қурилиш қийматининг йиғма смета-молиявий ҳисоб-китоблари;
 г)қурилиш манзил-рўйхатининг ўрнатилган тартибда тасдиқланган рўйхати;
д)бажарилган ишлар учун хисоб-китоб шакллари кўрсатилган холда қурилиш даврига мўлжалланган пудрат шартномалари (контрактлар);
 е)технологик ускуналарни етказиб бериш бўйича контракт лойихаси.

   Ушбу лойихада импорт жиҳозларни эркин муомалада юрадиган валюта хисобига сотиб олиш кўзда тутилган бўлса, мазкур қарз олувчи корхонани товарлар (ишлар, хизматлар) импортининг прогнозларига киритилганлигини тасдиқловчи Ўзбекистон Республикаси Макроиқтисодиёт ва статистика Вазирлигининг Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамаси хамда Республика пул-кредит сисёсати бўйича комиссияси билан ўрнатилган тартибда келишилган хати;
 ж)лойиха хужжатлари бўйича давлат идорадан ташқари    Архитекўурилишдавлатқўмита ва давлат экологик экспертизалари хулосалари;
 з)қарз олувчи (юридик шахслар) кредитга лаёқатлилигини аниқлаш учун сўнги 3 йиллик молиявий хисоботи (1, 2, 2а, 5 молиявий хисобот шакллари);
        и)кредитни таъминланганлигини тасдиқловчи хужжатлар.

    Агар кредит кўчмас мулк гарови билан таъминланган бўлса, унда кредит йиғма жилдига қуйиладиган қўшимча хужжатлар қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
 1)хисоботнинг бахосига мувофиқ гаров предмети бозор қийматини қўллаб-қувватлаш ва тақўослаш учун етарли маълумотлар хамда  тахлилни ўз ичига олган бахолаш тўғрисида хисобот ва қийматни аниқлаш услуби;
 2)гаровга олинган нарсанинг сотув бахосини тасдиқловчи хужжатлар, агарда кредит ушбу гаровни сотиб олишни молиялаштиришга тақдим этилган бўлса. Агар кредит бошқа шахс томонидан кафолатланган бўлса, кредит йиғма-жилдида қуйидаги қўшимча хужжатлар бўлиши керак:
 -кафолат берувчи (кафил) шахснинг қониқарли молиявий холатини тасдиқловчи аудит ташкилоти ёки аудиторнинг хулосаси;
 -шахснинг, кафолат берувчи (кафил) шахс номидан шартнома (мажбуриятлар)га имзо чекиш  хуқуқини тасдиқловчи хужжатлар;
 к)объект жойлашган ердан фойдаланиш хуқуқини тасдиқловчи хужжатлар, махаллий хукумат идоралари томонидан бошланаётган янги қурилишга рухсатнома;
 л)қурилишни, амалга ошириш услуби ва мулкий мақомидан қатъий назар, хар қандай турини амалга оширишга Давархқурилишназорат ёки унинг махаллий органлари рухсати;
 м)зарурат туғилганда банк инвестиция лойихасининг амалга оширилиш даражаси ва қарз олувчининг тўловга лаёқатлилигини тасдиқловчи бошқа хужжатларни талаб қилиши мумкин.
 
Турар жойларнинг ички мухандислик коммуникациялари ва умумий фойдаланиладиган жойларни қайта қуриш ва капитал таъмирини амалга оширишни молиялашга кредитлар 24 ойгача муддатга, кредит муддатини узайтириш хуқуқисиз, берилиши мумкин.
Мазкур кредитлар бўйича фоиз ставкалари имтиёзли бўлиб, улар Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг амалдаги қайта молиялаш ставкаси меъёридан юқори белгиланиши мумкин эмас.
Кредит шартномаси банк ва қарз олувчи орасидаги муносабатлар асоси бўлиб,  имзоланган дақиқадан бошлаб олинган кредитлар, воситачилик хақлари, фоизлар ва улар бўйича пенялар тўла сўндирилгунга қадар, агарда ушбу шартнома билан ўзга холат кўзда тутилмаган бўлса, харакатда бўлади.
 Банк қарз олувчи билан келишилган холда кредит шартномасида олдиндан кўзда тутиладиган қопланиш муддати ва пул оқимининг прогнозларини хисобга олган холда кредитлашнинг имтиёзли даврини ўрнатишга хақли.
        Имтиёзли кредитлаш даври мобайнида фоизлар хисоб-китоби балансдан ташқари хисобварақларда амалга оширилади.